Ekonomiese Opdatering September 2025
Die nadeel
Alhoewel Eskom daarin geslaag het om vir die eerste keer in agt jaar 'n beskeie wins te maak, bly daar baie vrae oor die elektrisiteitsmaatskappy se operasionele prestasie en sy verbintenis om wydverspreide korrupsie uit te roei. Laasgenoemde het weer na vore gekom met onthullings van 'n bedrogspul met elektrisiteitskoepons wat miljarde rande beloop het. Dit is ook onduidelik of Eskom ten volle verbind is tot die belangrike doelwit om 'n oorgang na hernubare energie te ondersteun. In 'n toespraak aan afgevaardigdes by die jaarlikse Eiendomsbedryfsberaad in Midrand op 2 Oktober, het die voorsitter van Eskom neerhalende opmerkings oor sonkrag gemaak, terwyl hy die lof besing het vir steenkoolgebaseerde kragopwekking, wat uiteindelik uitgefaseer moet word as die planeet Aarde vir toekomstige geslagte gered wil word.
Die bisarre manier waarop president Donald Trump probeer om groter produksievolumes in die VSA aan te moedig deur middel van straf- en ongeregverdigde tariewe, sal Afrika-uitvoerders aansienlike ekonomiese pyn veroorsaak. Benewens Afrikalande wat reeds toenemende handelsbelemmerings in die VSA-mark in die gesig staar, sal die verstryking van die VSA se voorkeurhandelsraamwerk - die Afrika-groei- en geleentheidswet (AGOA) - 'n dubbele knou gee aan die 32 lande wat tot 30 September voorkeure ontvang het. Afrika-boere moes reeds die afgelope 63 jaar teen die gevolge van die Europese Unie se langdurige Gemeenskaplike Landboubeleid (GLB) veg, wat dit moeilik maak om landbouprodukte en verwerkte voedsel na die wêreld se winsgewendste verbruikersmark uit te voer. Dit het dus noodsaaklik geword vir die Afrika-Unie (AU) om die Abuja-verdrag van 1991 te bespoedig, wat onder andere daarop gemik is om 'n Afrika-gemenemark (AGM) te skep via die Afrika-kontinentale vryhandelsgebied. Tensy hierdie pogings vastrapplek kry, sal die vasteland se vooruitsigte vir verdere ekonomiese diversifikasie en groei steeds bedreig word.
Die voordeel
Herstel van huispryse
Gedurende die derde kwartaal van 2025 het die gemiddelde huiskoopprys vir huiskopers wat by BetterBond geregistreer is, daarin geslaag om sy vorige rekordhoogtepunt met die kleinste marge te klop, en net onder die R1.6 miljoen-kerf gebly. Vir eerstekeerkopers het die gemiddelde prys ook onlangs 'n nuwe rekordhoogtepunt bereik, marginaal hoër as R1.3 miljoen.

Ten spyte van hierdie stygings, bevoordeel die residensiële eiendomsmark steeds kopers, met 'n jaar-tot-jaar toename in die gemiddelde huisprys vir alle kopers van slegs 1.2%. Dit is onder die huidige inflasiekoers van 3%. Sedert die tweede kwartaal van 2023, toe die residensiële eiendomsmark 'n insinking betree het, het die gemiddelde huisprys vir alle kopers nietemin met 5.9% (in nominale terme) gestyg, wat feitlik op die neus van die verandering in die verbruikersprysindeks oor hierdie tydperk is.
Styging in goud- en platinumpryse
Die goudprys bly styg na nuwe rekordhoogtepunte en mik na die $4 000-kerf. Die styging in die goudprys was niks minder as skouspelagtig nie, met 'n toename van 133% vanaf die vlak drie jaar gelede. Die jongste styging het plaasgevind in die nasleep van 'n Amerikaanse rentekoersverlaging, wat vir etlike maande verwag is.

Goud se rekordhoogtepunt het 'n positiewe newe-effekte vir platinum tot gevolg gehad, met die vraag na juweliersware vir hierdie edelmetaal wat die afgelope maande 'n hupstoot gekry het. Die hulpbronsektor op die JSE het ook ryklik vrugte afgewerp, met die hulpbron-10-indeks wat meer as verdubbel het sedert die begin van die jaar.
Met die opbrengs op 10-jaar Amerikaanse Tesourie-effekte wat met 70 basispunte gedaal het sedert middel Januarie en gematigde verwagtinge van die Federale Reserweraad, het beleggersaptyt na veilige hawens verskuif, wat goud en platinum verder kan bevorder. Die tydsberekening van die styging in edelmetaalpryse is baie welkom, aangesien Suid-Afrika se handelsbalans waarskynlik 'n knou sal kry in die nasleep van die nuwe Amerikaanse tarief en 'n wêreldwye geskarrel na alternatiewe uitvoermarkte na die VSA.
Randsterkte duur voort in September
Suid-Afrika se geldeenheid het 'n uitstekende lopie gedurende die eerste maand van die lente beleef en elke ander geldeenheid teenoor die Amerikaanse dollar oortref, insluitend die euro, die Chinese yuan en die Britse pond. Die rand het sedert die begin van die jaar met meer as 9% teenoor die dollar versterk, en slegs vier ander geldeenhede wat deur Exchange4Free gemonitor word, het 'n beter rekord gedurende 2025, naamlik die Brasiliaanse real, die euro, die Meksikaanse peso en die Poolse zloty.
Die rand se prestasie was veral indrukwekkend teen die agtergrond van 'n stabiele Amerikaanse dollar-indeks, wat September op 97.8 geëindig het – onveranderd van 'n maand tevore. Die dollar bly onder druk as gevolg van laer effekte-opbrengste en swakheid in verskeie belangrike ekonomiese aanwysers, insluitend die dienstesektor se aankoopbestuurdersindeks (PMI) en tekens van stygende werkloosheid.

In die boek *On Balance*, deur dr. Roelof Botha, word doelbewus positiewe nuus beklemtoon, wat dikwels die veerkragtigheid van die Suid-Afrikaanse ekonomie en die enorme ruimte vir nuwe sakegeleenthede uitlig.


